Fiyatlar

Tüketici Fiyatları Araştırması

Bilgi

Tüketici Fiyatları Araştırma Gurubu'nun (TFAG) amacı:

Çeşitli mal ve hizmet guruplarının fiyatlarını istatistiksel bilgi amaçlı olarak derlemektir.
Not:Lütfen herhangi bir ürün fiyatı hakkında bilgi sormayınız, değerlendirmelerimiz genel olarak yapılacaktır.

Fiyat Mekanizması

Ekleyen: admin - Şub 26th, 2008 | Kategori: Bilgi

Fiyat ve fiyatlandırma mekanizmaları Serbest piyasa ekonomisinin işleyişini düzenler. Fiyat mekanizması, serbest pazar sistemin akli ve ahlaki mesnedidir. Kapitalist sistem, fiyat mekanizmasının doğru dürüst işlemesi halinde, kıt kaynakların sonsuz ihtiyaçlar arasında, milli geliri en çok arttıracak biçimde tahsis edileceğini ileri sürer. Kaynakların, milli geliri en çok arttıracak şekilde tahsisi sorununa bir başka çözüm sosyalistler tarafından geliştirilmiştir. Bunun adı da ‘merkezi planlama’ veya ‘hesaplama’dır.

Fiyat mekanizmasının, kendinden beklenen işlevi yerine getirebilmesi, yani milli gelir artışının en yüksek seviyeye gelecek şekilde kaynak tahsislerini düzenleyebilmesi için, ‘olmazsa, olmaz koşul’ (sine qua non), piyasada ‘rekabet’in mevcut olmasıdır. Rekabet ile birlikte, fiyat istikrarı (enflasyonun yılda yüzde 3’ten az olması), kanun hakimiyeti ve demokrasinin işlerliği de yine fiyat mekanizmasının işlevini yerine getirmesi açısından vazgeçilmez ön koşullardır.

İktisat biliminde iki şeyin mümkün olmadığı yaşanan tecrübeler ile kanıtlanmıştır. Bunlardan biri ‘tam rekabet’ (perfect competition) diğeri ise ‘tam hesaplama’ (perfect computation) dır. Ayrıca hayatın kendisi, hem rekabeti hem de hesaplamaları bozacak dinamiklerle doludur. Dolayısı ile fiyat mekanizmasının işleyişini teminat altına almak için, rekabetin korunması ve hatta daha da mükemmel hale getirilmesi çalışmaları aralıksız olarak devam ettirilmelidir.

Tam rekabetin şöyle yapabiliriz; ‘Tek bir satıcı veya alıcının piyasaya girip çıkmasıyla, toplam arz veya talepte, piyasa fiyatını değiştirmeye yetecek kadar bir artış ve azalışın olmadığı ortamdır’. Toplam arz veya talepte kayda değer bir artış veya azalma olmaması, münferit firmanın kar maksimizasyonu modelinde ‘fiyat’ın ‘bağımsız değişken’ olması durumudur. Bu şekildeki bir piyasaya bir örnek olarak; Türkiye’deki ‘kestane kebabı’ piyasasını gösterebiliriz. Kestane kebabı piyasasında, tek bir tüketicinin veya üreticinin piyasaya girip çıkması ile, kestane kebabı fiyatlarını değiştirecek bir arz veya talep değişmesi oluşmaz.

İşletme ekonomisi; işletme idarecilerinin karlarını maksimize etmeye çalışacaklarını belirtmektedir. Rekabet ortamında yöneticiler satışları arttırmak amacı ile talebin fiyat esnekliğinden yararlanmak isteyecekler, bunun için fiyat kıracaklardır. Ancak, kestane kebabı piyasası kadar çok sayıda alıcı ve satıcının mevcut olmadığı bir pazarda bu fiyat derhal rakipleri karşılık vermeye mecbur edecek ve ortaya daha ucuz bir piyasa fiyatı çıkacaktır. Bu halde piyasa fiyatı, artık firmanın kar maksimizasyonu modelinde bağımsız değil bağımlı bir değişken durumuna gelmektedir. Firmalar, kırdıkları fiyatlar ile piyasa fiyatının altına girip, piyasa paylarını arttırma yerine, hem piyasa fiyatını düşürme hem de üstelik piyasa payını arttıramama gibi tuzağa düştüklerini anlayınca, belli bir oranda ‘fiyat rekabetinden’ vazgeçmektedirler. Bu olaya, rekabet dilinde ‘fiyat sabitleştirme’ (price fixing) denir. Fiyat sabitleştirme ve firmalar arası rekabeti fiyat dışı alanlara taşıma (reklama, kalite ve hizmete) , oligopolistik piyasalarda çok görülen bir uygulamadır.

Piyasalarda biribiriyle fiyat rekabetine giren ve bunu daha fazla kar etmek için yapan firmaların, birbirlerini nasıl karsızlığa ittiklerini tespit eden Nobel ödüllü matematikçi Robert Nash, ünlü ‘Nash Denklemini’ bundan yaklaşık 50 yıl önce formüle etmiştir.

Bu denkleme göre, oligopolistik piyasalarda belli ölçüler dışında ‘fiyat rekabeti’ oluşamaz. Bu da Türk piyasasında hususiyetle yoğunlaşma olan sektörlerde, fiyat rekabetinin ‘sektöre yeni oyuncu sokmama’ endişesi dışında oluşmadığını göstermektedir.

Firmaları, beraber ‘fiyat tespiti’ yapmaya iten gelişimi aşağıda bulacaksınız. Bunun için önce karar teorisinden yararlanarak, işletme kararlarının nasıl alındığını sonra da Oyun Teorisi yani Nash denkleminden yararlanarak, münferit karar alma sürecinin firmaları nasıl karsızlığa ittiği görülecektir. Münferit firmalar, fiyat rekabetinin kendilerini esas olarak karsızlığa götürdüğünü anlayınca ‘firmalar arası diyalog’ kendiliğinden oluşmakta ve fiyat belirleme ‘kolektif bir iş’ haline gelmektedir.

Karar teorisi karar alma sürecini 4 aşamaya böler; 1) Problemi tanımlama, 2) Birden fazla çözüm yolu tasarlama, 3) Tasarlanan çözüm yollarının muhtemel sonuçlarını tahmin etme, 4) Tahmin edilen sonuçları biribiriyle kıyaslayarak en ekonomik olanını seçme. Firmaların fiyat tespiti de bu yöntemle yapılır.

Oyun Teorisi, karar alıcıların kararlarını, rakiplerinin muhtemel kararlarını hesaba katarak oluşturduklarını söyler. O halde kararlar, ‘etki den çok tepki’ olarak oluşur. Şöyle ki, birinci oyuncunun (firmanın) ilk kararı (veya karşı tarafın beklentisi), ikinci oyuncunun (firmanın) ilk kararını belirler. İkinci oyuncunun ilk kararı ise, birinci oyuncunun ikinci kararını etkiler. Gerçekte her ‘birinci’ oyuncu diğer oyuncuya göre ‘ikinci’ oyuncudur. Diğer bir deyişle, oyuncuların eş zamanlı olarak aldıkları kararlar dahi, karşı tarafın alacağı tahmin edilen karara göre oluşur. Bu şekilde bir tarafın, diğerinin davranışı hakkındaki tahmini, karar alma sürecinde ‘en ekonomik olanı seçme’ de farklılaşma meydana getirir.

Bu etkileşimler sonucunda taraflar, eğer karşı tarafın kararını tahmin etmeye çalışmadan karar alacak olsay idi hangi kararı alacak idiyse onun ‘tersi’ kararı alır. Çünkü kıyaslamada, iki taraf için de ‘en iyi’ olmayan karar ‘en iyi’ imiş gibi görünür. Yukarıda açıklandığı üzere, ilk yıllarda belki böyle hareket eden münferit firmalar, izledikleri stratejinin onları zarara doğru ittiğinin bilincine varınca, ‘diyalog’ kendiliğinden oluşur ve fiyatlandırma açısından oligopolistik piyasa monopolistik bir hale dönüşür.
Kaynak: Ege Cansen – Hürriyet

Rekabet hukuku için bakınız:
Hukuki Net Ticaret ve Rekabet hukuku forumları ve ayrıca Rekabet hukuku



Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.